Ekolali, çocuğun daha önce duyduğu kelime, cümle veya ifadeleri tekrar etmesiyle ortaya çıkan bir konuşma biçimidir. Bu durumda tekrar edilen ifade bazen hemen ardından bazende çocuk tarafından daha önce duyulduğu bir zamanda farklı bir ortamda yeniden kullanılabilir. Bu nedenle ekolali sadece “anlamsız bir konuşma” olarak değerlendirilmemelidir. Özellikle dil gelişiminin erken dönemlerinde çocuklar duydukları ifadeleri taklit ederek dili öğrenebilir aynı zamanda iletişim kurmayı deneyebilir. Ekolalinin anlamını değerlendirmek için çocuğun ne söylediği kadar hangi durumda, kime, ne zaman ve hangi bağlamda söylediğinede bakmak gerekir. Burada NIDCD, ekolaliyi hemen gerçekleşen ve gecikmeli olmak üzere iki temel biçimde ele almaktadır.
Çocuklarda ekolali farklı şekillerde görülebilir. Örneğin yetişkin “su ister misin ?” diye sorduğu zaman çocuk “su ister misin ?” diyerek soruyu tekrar edebilir. Bu durum çocuğun soruyu anlamadığı anlamına kesin olarak gelmez. Çocuk bazen yanıt vermek, iletişim sırasını sürdürmek yada duyduğu ifadeyi kullanarak istediğini anlatmaya çalışıyor olabilir. Bazı çocuklar daha önce duydukları bir bir reklam cümlesini çizgi filmden bir ifadeyi veya günlük hayatta kullanılan bir kalıbı başka bir durumda tekrar edebilir.
Burada da tekrarın hangi amaç ile kullanıldığı önemlidir. ASHA, ekolalinin bazı çocuklarda isteme, adlandırma, onaylama protesto etme veya iletişim sırasını sürdürme gibi farklı iletişim işlevleriyle ilişkili olabileceğini belirtmektedir. Bu nedenle her tekrarın aynı anlama geldiğini düşünmek doğru değildir.
Ekolali, bazı çocuklarda iletişim kurmanın bir yolu olabilir. Çocuk henüz kendi cümlesini oluşturmakta zorlanırken daha önce duyduğu bir ifadeyi kullanarak bi isteğini, duygusunu veya tepkisini anlatmaya çalışabilir. Örneğin bir çocuk “parka gidiyoruz” cümlesini daha önce park hazırlığı sırasında duyduysa, bu ifadeyi daha sonra parka gitmek istediğinde kullanmak isteyebilir. Başka bir çocuk ise kendisine kendisine yöneltilen bir soruyu aynı şekilde tekrar ederek iletişim etkileşimini sürdürmeye çalışabilir.
Ancak her ekolali davranışının mutlaka belirli bir iletişim işlevi olduğuda söylenmemelidir. Çünkü tekrarların işlevi çocuktan çocuğa ve durumdan duruma değişebilir. İşte bu nedenle çocuğun hangi ifadeyi hangi koşullarda tekrar ettiği gözlemlenmelidir. ASHA’da yapılan değerlendirme sırasında ekolalinin sadece varlığına değil, çocuğun sözlü ve sözsüz tüm iletişimindeki işlevine ve niyetine bakılmasını önermektedir.
Ekolali sadece otizmle ilişkilendirilmemelidir. Otizm spektrumunda konuşma ve dilin farklı özelliklerinden biri olarak sık görülebilmek ile beraber ekolali tek başına otizme özgü bir bulgu değildir. Çocukların dil öğrenme dönemlerinde duydukları ifadeleri taklit etmeleri gelişimin belirli aşamalarında görülebilir. NIDCD’de rken dil edinimi sırasında çocukların dil öğrenirken taklit ve tekrarları bazı işlevsel iletişim amaçlarıyla kullanılabildiğini belirtmektedir.
Bunun yanında ekolali farklı gelişimsel veya nörolojik durumların iletişim özellikleri arasında da görülebilir. Bu nedenle sadece bir çocuğun cümleleri tekrar etmesine bakarak herhangi bir tanı koymak doğru değildir.
Ekolali, otizm spektrumunda sık görülebilir fakat ekolali otizme özgü değildir ve tek başına otizm göstergesi değildir. Otizm değerlendirmesinde çocuğun sosyal iletişimi, karşılıklı olan etkileşimi, jestleri, göz teması, ortak dikkat becerileri ve tekrarlayıcı davranışları gibi birçok alan beraber değerlendirilir. ASHA, otizmde ekolalinin konuşma ve dil özellikleri arasında görülebileceğini fakat kapsamlı değerlendirmede çocuğun bütün iletişim profilinin doğru şekilde ele alınmasını gerektiğini belirtmektedir. Dolayısıyla “ekolali varsa otizm vardır” şeklinde kesin bir sonuç çıkarılmamalıdır.
Ekolalinin değerlendirilmesinde sadece tekrarların sayısına odaklanmak yerine çocuğun genel dil ve iletişim gelişimine bakılmalıdır. Çocuk iletişim kurmakta belirgin olacak şekilde zorlanıyorsa, kendisini ifade etmek için süreli olarak başkalarının cümlelerini kullanıyorsa söylenenleri anlamasında güçlük gözleniyorsa veya iletişim becerilerinde gerileme fark ediliyorsa profesyonel değerlendirme düşünülebilir.
Özellikle daha önce kazanılmış konuşma veya sosyal iletişim becerilerinde belirgin bir kayıp görülmesi durumunda değerlendirme geciktirilmemelidir. ASHA, dil veya sosyal becerilerde kaybın tarama açısından dikkate alınması gereken bir durum olduğunu belirtmekte ayrıca önemine dikkat çekmektedir.
Ekolalisi olan çocukla iletişim kurarken ilk amaç tekrarı zorla durdurmak değil çocuğun ne anlatmaya çalıştığını anlamaya çalışmak olmalıdır. Çocuğun iletişim girişimini tamamen görmezden gelmek yerine şu noktalar gözlemlenebilir;
Bunların yanında çocuğun söylediği ifadeyi daha işlevsel bir iletişim biçimine dönüştürmesi noktasında yardımcı olmakta oldukça yararlı olabilir. Bunun nasıl yapılacağı ise çocuğun dil düzeyine ve ihtiyaçlarına göre farklılık gösterebilir.
Profesyonel değerlendirmede amaç sadece “ekolali var mı ?” sorusuna cevap vermek değildir. Asıl amaç çocuğun iletişim profilini anlamaktır. Dil ve konuşma terapisti, çocuğun dili anlama ve kullanma becerilerini, kendiliğinden kurduğu ifadeleri, tekrarların bağlamını, jest ve diğer iletişim yollarını değerlendirebilir.
Doğal oyun ve günlük etkileşim sırasında yapılan gözlemlerde önemli bilgiler sağlayabilir. ASHA, özellikle ekolali kullanan çocuklarda doğal dil örneklerinin ve iletişim işlevlerinin değerlendirilmesinin kapsamlı iletişim değerlendirmesinin önemli bir parçası olduğunu belirtmektedir.
Ekolali için yaklaşım, her çocukta aynı şekilde uygulanmaz. Çünkü amaç sadece çocuğun tekrar ettiği kelime ve cümleleri ortadan kaldırmak değildir. Öncelikle bu tekrarların çocuğun iletişimindeki yerini anlamak gerekir. Çünkü bazı durumlarda çocuk, tekrarları zaman içinde daha işlevsel ve kendiliğinden oluşturduğu ifadelerle değiştirebilir. Gerektiğinde konuşma ve dil terapisiyle çocuğun anlama, ifade etme, iletişim başlatma ve karşılıklı iletişim becerileri desteklenebilir. Bu nedenle “ekolaliyi nasıl yok ederiz ?” sorusundan ziyade “çocuğum bu tekrarları hangi amaçla kullanıyor ve iletişim becerilerini nasıl destekleyebiliriz ?” sorusu daha işlevsel bir başlangıç noktasıdır.
Ekolali, çocuğun daha önce duyduğu kelime, cümle veya ifadeleri tekrar etmesidir. Tekrarın hemen veya daha sonra gerçekleşmesine göre anında yada gecikmiş ekolaliden söz edilebilir.
Ekolali otizm spektrumunda sık görülebilir fakat otizme özgü değildir. Tek başına ekolali görülmesi otizm tanısı anlamına gelmez.
Çocuklar duydukları ifadeleri farklı nedenlerle tekrar edebilir. Dil öğrenme, iletişim kurma, yanıt verme veya belirli durumlarla ilişkili bir ifadeyi kullanma gibi farklı işlevler söz konusu olabilir. Burada tekrarın anlamını belirlemek için davranışın bağlamına bakılmalıdır.
Başka bir kişinin söylediği kelime veya cümlenin hemen yada kısa süre sonra tekrarlanması anına ekolali denir.
Daha önce duyulan bir kelime, cümle veya ifadenin aradan zaman geçtikten sonra tekrar edilmesine gecikmiş ekolali denir.
Küçük çocuklarda dil gelişiminin belirli dönemlerinde taklit ve tekrarlar görülebilir. Ancak bu noktada çocuğun genel dil gelişimi, yaşı, iletişim becerileri ve tekrarların niteliği beraber değerlendirilmelidir.
Çocuğun tekrarlarını hemen bastırmaya çalışmak yerine ne anlatmaya çalıştığını anlamaya çalışmak daha doğru bir yaklaşımdır. Aynı zamanda tekrarın hangi durumlarda ortaya çıktığı noktasında gözlem yapmakta oldukça önemlidir.
Ekolali her çocukta aynı şekilde ilerlemez. Burada amaç sadece tekrarları ortadan kaldırmak değil, çocuğun işlevsel iletişim becerilerini geliştirmektir. Gerektiğinde dil ve konuşma terapisi ile çocuğun iletişim becerileri desteklenebilir.
Evet. Ekolali kullanan bir çocuğun konuşma becerisinin gelişmeyeceği anlamına gelmez. Bazı çocuklar tekrarları iletişimlerinin bir parçası olarak kullanırken zaman içinde kendi kendine ifadeler geliştirebilir.
Çocuğun iletişim ve dil gelişiminin değerlendirilmesi için dil ve konuşma terapistinden destek alınabilir. Çocuğun genel gelişimiyle ilgili başka kaygılar varsa çocuk doktoru veya gelişimsel değerlendirme yapabilecek ilgili sağlık profesyonelleriyle görüşmekte uygun olabilir.
