Beslenmeye dair sorunlar, otizm spektrum bozukluğu (ASD) dahil olmak üzere gelişimsel zorlukları olan çocuklarda %80'e kadar çıkabilir. Otizm ve beslenme arasındaki bağlantı, çocuğun çok az sayıda yiyeceği tükettiği durumlarda belirginleşir. Bu, ebeveynlerin merak ettiği konulardan biridir. Otizmli çocuklarda beslenme problemleri, sadece çocuğun belirli yiyecekleri tercih etmesinden ibaret değildir. Yiyeceğin dokusu, kokusu, görüntüsü veya alışılmışın dışında olması da beslenme sürecini etkileyebilir.
Araştırmalar, otizmli çocuklarda seçici yeme ve farklı beslenme güçlüklerinin görülebildiğini ortaya koymaktadır. Ancak her çocuğun yeme davranışı aynı değildir. Bu nedenle çocuğun beslenmesi değerlendirilirken bireysel özellikleri ve günlük yaşam üzerindeki etkileri birlikte ele alınmalıdır.
Otizmli çocuklarda seçici yeme, yiyeceklerin belirli özelliklerine karşı güçlü tercihler veya yeni besinleri kabul etmekte zorlanma şeklinde ortaya çıkabilir. Bu durum çocuğun kasıtlı yaptığı bir davranış olarak düşünülmemelidir. Özellikle duyusal hassasiyetler, yeni yiyeceklere karşı çekinme ve tanıdığı yiyecekleri tercih etme beslenme sürecinde görülebilen örnek davranışlardır.
Bazı çocuklar sadece belirli birkaç yiyeceği yiyebilir. Aynı yiyeceği farklı öğünlerde istemesi veya belirli marka, biçim ya da hazırlanma stilini istemesi de gözlenebilir. Bu yüzden otizmde yemek seçme, yalnızca yiyeceğin tadını beğenmemek ile ilgili bir durum değildir.
Yiyeceğin kıvamı, sıcaklığı, kokusu ya da ağızda bıraktığı tat; bazı çocuklar için önemli olabilir. Örneğin yumuşak yiyecekleri kabul eden bir çocuk, kıtırdayan sert yiyecekleri reddedebilir. Yapılan araştırmalarda ağızdaki duyusal hassasiyet ve kısıtlayıcı yeme davranışları arasında ilişki olduğunu belirtmektedir.
Yeni bir yiyeceğin sofraya gelmesi bazı çocukları rahatsız edebilir. Daha önce tüketilmeyen besinlere karşı çekingenlik, otizmli çocuklarda yemek seçme davranışının bir parçası olabilir. Burada çocuğun benimsediği yiyeceklerden farklı bir seçeneğe geçiş yaparken zorlanabileceği dikkate alınmalıdır.
Seçici yeme nedeniyle zamanla tüketilen yiyeceklerin sayısında azalma görülebilir. Otizmli çocuklarda sınırlı yiyecek tercihleri, düşük miktarda yiyecek kabulü ve yemek çeşitliliğinin azlığı gibi sorunlar meydana gelebilir. Bu nedenle otizmli çocuklarda beslenme sorunları değerlendirilirken sadece bir öğünde tüketilen yemek miktarına bakılmamalıdır.
Otizmli çocuklarda beslenme problemleri, beslenmenin çeşitliliğini ve yemek saati rutini gibi farklı durumları etkileyebilir. Özellikle çok sınırlı sayıda yiyeceğin tüketilmesi, günlük beslenmenin dengelenmesini zorlaştırabilir.
Beslenme güçlükleri, günlük yaşamı şu şekillerde etkileyebilir:
Çocuğun sadece seçici yemesine bakarak vitamin veya mineral eksikliği yaşadığını varsaymak yanlıştır.. Beslenmenin yeterliliği; çocuğun tükettiği yiyeceklerin çeşitliliği, miktarı, büyüme-gelişme durumu ve yapılan değerlendirmelerle ele alınmalıdır.
Evde yapılacak küçük düzenlemeler, beslenme sürecini olumlu yönde yönetmeye katkı sağlayabilir. Amaç çocuğu zorlamak değil, yeni yiyeceklerle tanışmasını daha kolay gerçekleştirmek olmalıdır.
Öğünlerin mümkün olduğunca aynı zamanlarda yapılması çocuğun ne zaman yemek yiyeceğini anlamasına yardımcı olabilir. Sofrada alışık olduğu bir yiyeceğin bulunması da yeni bir besine geçişi kolaylaştırabilir.
Yeni bir yiyeceğin direkt olarak büyük miktarda verilmesi yerine küçük bir miktarla başlanabilir. Çocuğun yiyeceği önce görmesi, koklaması veya dokunması bile yeni besinle tanışmanın bir aşaması olabilir. Kabul sürecinin çocuklara göre değişebileceği unutulmamalıdır.
Otizmli çocuklarda yeme davranışı, duyusal özelliklerle ilişkili olabilir. Bu yüzden yiyeceğin dokusu, sıcaklığı, kokusu, rengi ve sunum biçimi göz önünde bulundurulabilir. Çocuğun hangi özelliklere daha duyarlı olduğunu gözlemlemek, beslenme sürecini düzenlemeye yardımcı olabilir.
Çocuğa yemek yemesi için sürekli ısrar etmek veya sofrayı bir mücadele alanına dönüştürmek yerine sakin bir ortam oluşturmak daha uygun olabilir. Çocuğun açlık ve tokluk sinyallerinin dikkate alınması da önemlidir. Amaç yalnızca bir yiyeceği yedirmek değil, yemekle daha sağlıklı bir ilişki kurulmasını desteklemektir.
Gluten ve kazeinin beslenmeden çıkarılması, otizm için sık konuşulan yaklaşımlardan biridir. Ancak glutensiz ve kazeinsiz beslenmenin otizmi tedavi ettiği veya bütün çocuklarda otizm belirtilerini azalttığı sonucuna varmak için yeterli kanıt bulunmamaktadır. Uzmanlar, glutensiz-kazeinsiz beslenmeyle ilgili çalışmaların olumlu sonuçlar bildirmesine rağmen otizmde kesin bir sonuca ulaşmanın mümkün olmadığını söylemektedir. Bu nedenle otizm ve beslenme konusunda gluten veya kazeinin çocuklar için gerekli olmadığını söyleyebiliriz. Ancak çölyak hastalığı, besin alerjisi veya başka bir sağlık sorunu gibi özel bir durum varsa beslenme düzeni ilgili sağlık profesyonellerinin değerlendirmesiyle planlanmalıdır.
Her seçici yeme davranışında profesyonel müdahaleye başvurmak gerekmeyebilir. Ancak beslenme güçlüğü çocuğun sağlığını, büyümesini veya günlük yaşamını olumsuz olarak etkiliyorsa değerlendirme almak önemlidir.
Çocuğun uzun süre boyunca birkaç yiyecekle beslenmesi, besin çeşitliliğinin değerlendirilmesini gerektirebilir. Çünkü gerekli vitaminlerin alınması, sağlıklı ve dengeli bir beslenme düzeni için besin zenginliği önemlidir.
Uzmanların yaptığı araştırmalarda otizmli çocukların yemek reddettiği ve sınırlı yiyecekleri tercih edebildiği gözlemlenmiştir. Öğünlerin sürekli olarak reddedilmesi ve günlük besin alımının belirgin şekilde azalması durumunda destek alınabilir.
Kilo veya boy gelişimiyle ilgili bir endişe varsa yalnızca evdeki gözlemlere dayanmak yerine çocuk doktorunun değerlendirmesine başvurulmalıdır. Gerekli görüldüğü takdirde beslenme uzmanından destek alınabilir.
Otizmli çocuklarda çeşitli gastrointestinal sorunlar gözlenebilir. Kabızlık, ishal, karın ağrısı veya reflü gibi yakınmalar beslenme güçlüğüne eşlik ediyorsa bunların ayrıca değerlendirilmesi önemlidir.
Otizmli çocuklar neden yemek seçer?
Duyusal hassasiyetler, yiyeceklerin belirli özelliklerine yönelik tercihler ve yeni yiyeceklere karşı çekingenlik otizmli çocuklarda seçici yeme davranışında rol oynayabilir. Her çocuk için aynı neden geçerli değildir.
Otizmli çocuklarda seçici yeme nedir?
Belirli yiyecekleri sürekli tercih etme, yeni yiyecekleri kabul etmekte zorlanma veya tüketilen yiyecek çeşitlerinin oldukça sınırlı olması seçici yeme kapsamında değerlendirilebilir.
Otizmli çocuk yemek yemiyorsa ne yapılmalı?
Öncelikle çocuğun hangi yiyecekleri, hangi şartlarda kabul ettiğini gözlemlemek gerekir. Baskı uygulamak yerine öngörülebilir öğün düzeni ve yeni besinlerin aşama aşama sunulması denenebilir. Sorun devam ediyorsa profesyonel değerlendirme alınabilir.
Otizmli çocuklarda beslenme sorunları neden görülür?
Otizmli çocuklarda beslenme sorunları sindirim sistemi rahatsızlıkları ve davranışsal rutinlere bağlı katılık nedeniyle görülür. Nedenler çocuktan çocuğa değişebilir.
Glutensiz beslenme otizmi tedavi eder mi?
Hayır, glutensiz beslenmenin otizmi tedavi ettiğini gösteren kesin bir görüş bulunmamaktadır. Özel bir sağlık gerekçesi yoksa glutenin rutin olarak beslenmeden çıkarılması önerilecek bir yaklaşım olarak değerlendirilmemelidir.
Otizmli çocuklarda kazeinsiz beslenme gerekli midir?
Her çocuk için gerekli değildir. Kazeinin çıkarılması ancak çocuğun bireysel sağlık ve beslenme durumu değerlendirilerek ele alınmalıdır. Gereksiz kısıtlamalar besin çeşitliliğini daha da azaltabilir.
Otizmli çocuklarda besin seçiciliği ne zaman destek gerektirir?
Çocuk çok az sayıda yiyecekle besleniyorsa, öğünleri sürekli reddediyorsa, büyüme-gelişme konusunda endişe varsa veya beslenmeye sindirim sistemi yakınmaları eşlik ediyorsa profesyonel destek alınması uygun olabilir.
