Bebeklerde otizm belirtileri; özellikle sosyal ilişkilerde ortaya çıkabilir. Karşılıklı iletişim, insanlara ve seslere verilen tepkiler üzerinden erken dönemde fark edilebilir. Yapılan çalışmalar; sosyal dikkat, göz teması, ortak dikkat ve iletişim davranışları gibi becerilerin erken gelişim açısından önemli olduğunu göstermektedir. Ancak bebeklik döneminde görülen tek bir davranışa bakarak otizm tanısı konulması doğru değildir. Bebeklerde otizm değerlendirilirken çocuğun gelişimi bir bütün olarak düşünülür. Aynı zamanda davranışlarındaki değişimler gözlemlenir. Bu yüzden ebeveynlerin internetteki belirtilere bakarak hareket etmemesi gerekir. Gelişimle ilgili devam eden bir kaygı varsa çocuk doktoru tarafından değerlendirilmesi daha doğru bir yaklaşımdır.
Bebeklerde otizm belirtileri ne zaman başlar sorusuna bütün çocuklar için geçerli bir zaman dilimi söylemek mümkün değildir. Her çocukta belirtiler aynı şekilde ve aynı yaşta görünmeyebilir. Bazı gelişimsel farklılıklar erken çocukluk döneminde fark edilebilir. Bazı çocuklarda ise ilerleyen zamanlarda daha belirgin hâle gelebilir.
Dünya Sağlık Örgütü; otizm özelliklerinin erken çocuklukta fark edilebildiğini, ancak yaklaşık 12 aydan önce tanılamanın zor olabildiğini belirtmektedir. Deneyimli uzmanlar tarafından yapılan değerlendirmeler, yaklaşık 2 yaş civarında daha güvenilir sonuç verebilir. Ancak bu tanılar, her çocukta aynı olmayabilir. Bilimsel araştırmalar da erken dönemde bazı farklılıkların bulunabileceğini gösteriyor. Bu yüzden bebeklerde otizm belirtileri kaç aylıkken belli olur sorusunun yanıtına kesin bir ay vermek doğru değildir.
Bebeklerde otizm nasıl anlaşılır sorusunun yanıtı tek bir işaretle cevaplanacak bir soru değildir. Erken dönemde öne çıkan bazı davranışlar sosyal iletişim ve etkileşim alanında olabilir. Örneğin bebeğin insan yüzlerine fazla bakmaması, karşılıklı iletişim sırasında daha az tepki vermesi veya sosyal ilişki kurarken farklı davranışlar sergilemesi bu işaretlere örnektir.
Göz teması da ebeveynlerin sıklıkla merak ettiği konulardan biridir. Ancak sadece göz temasına göre hareket etmek doğru değildir. Bebeğin göz teması kurması, insan seslerini algılaması ve tepki olarak ses vermesi birlikte ele alınmalıdır.
Erken iletişim açısından ortak dikkat de önem taşır. Örneğin çocuk bir nesneye bakıp başka birine bunu göstermeye çalışabilir. Başka birinin de dikkatini oraya çekmesini istemesi ortak dikkattir. Araştırmalar göz teması, ortak dikkat ve sosyallik gibi becerilerin erken dönemde önemli olduğunu ortaya koymaktadır. Buradaki işaretlerin hiçbiri tek başına “otizm belirtisi” olarak değerlendirilmemelidir. Gelişimsel değerlendirmede davranışların sıklığı ve başka alanlardaki gelişimle ilişkisi önemlidir.
Yaşamın ilk aylarında gelişimsel farklılıkları otizm açısından kesin biçimde yorumlamak zor olabilir. Bir bebeğin belirli bir davranışı henüz göstermemesi farklı gelişimsel nedenlerle ilişkili olabilir. İlk altı ayda bebeğin sosyal dünyayla kurduğu ilişki hızla gelişebilir. Çünkü bebek, dünyayı tanıma ve keşfetme sürecindedir. Yüzlere bakma, insan seslerini duyma, gülümseme ve karşılıklı ses oyunları bu dönemde gözlemlenebilecek gelişimsel özellikler arasındadır. Bu yüzden 6 aylık bebeklerde otizm belirtileri değerlendirilirken yalnızca bir davranışa odaklanmak yerine bebeğin genel olarak nasıl iletişim kurduğuna bakılmalıdır. Örneğin bebeğin konuşan kişiye dönmesi, yüz ifadelerine tepki vermesi veya tepki olarak ses çıkarması gibi davranışlar gelişimsel açıdan izlenebilir.
6-12 ay otizm belirtilerini gözlemlerken bebeğin iletişimini sadece çıkardığı seslere bakarak değerlendirmek yetersizdir. Bakışlar, mimikler, jestler, seslere verilen tepkiler ve insanlarla iletişim kurmanın diğer yollarıdır. Örneğin bebeğin ismi söylendiğinde dönmesi, yetişkinin yüzüne bakması veya ilgisini paylaşmak için davranışlar sergilemesi, gelişimsel açıdan takip edilebilir.
9 aylık bebek otizm belirtilerinde özellikle göz teması ve isme tepki verme gibi davranışlar öne çıkar. Ancak bu davranışlardan birinin zaman zaman görülmemesi tek başına otizm anlamına gelmez. 6-12 ay arasında bebeğin işitmesi, genel gelişimi ve sosyal iletişim becerileri birlikte değerlendirilmelidir.
Bebeklerde otizm nasıl belli olur sorusu da sadece konuşma üzerinden yanıtlanamaz. Bebeğin konuşması, akranlarından daha sonra başlayabilir. Dil gelişimi, farklı nedenlerden etkilenebilir. Sağlık, zekâ düzeyi veya çevre gibi faktörler konuşma becerisini etkileyebilir. Bu yüzden konuşma becerisini değerlendirirken çocuğun diğer iletişim davranışlarına da bakmak gerekir. Örneğin henüz kelime kullanmayan bir bebek veya küçük çocuk; bakışları, jestleri, sesleri ya da başka iletişim yollarını kullanarak çevresindeki kişilerle etkileşim kurabilir. Bu davranışların nasıl geliştiği, değerlendirme açısından önemlidir. Önemli olan bir nokta da daha önce konuşabilen bir çocuğun konuşma yetisini kaybetmesidir. Bu farklı bir durum olabilir. Daha önce kazanılmış bir becerinin kaybedilmesi özellikle önemsenmelidir. Böyle bir gerileme fark edildiğinde değerlendirme için beklemek yerine bir uzmana başvurulması uygun olur.
Ebeveynin bebeğinin gelişimiyle ilgili kaygısı varsa ilk olarak çocuk doktoruyla görüşmesi uygun bir başlangıçtır. Doktor, gelişimsel durumunu ve mevcut becerileri değerlendirerek gerektiğinde başka uzmanlara yönlendirme yapabilir. Değerlendirme sırasında sosyal iletişim, dil, motor beceriler, bilişsel gelişim ve davranışlar birlikte gözlemlenebilir. İşitme gibi gelişimi etkileyebilecek başka durumların da değerlendirilmesi gerekebilir.
Erken değerlendirme önemlidir. Pek çok uzman erken fark etme ve uygun desteğin gelişimsel sonuçlar üzerinde olumlu etkileri olabileceğini belirtmektedir. Ancak erken değerlendirme, her çocuk için aynı sonucu verecek tek bir test olduğu anlamına gelmez. Bu yüzden tüm çocuklar ve yaşlar için genelleme söz konusu değildir. Çocuğunuzda otizmden şüpheleniyorsanız erkenden bir uzmana danışmanızda fayda vardır. Destek için bizlere ulaşabilirsiniz.
Bebeklerde otizm belirtileri kaç aylıkken başlar?
Belirli bir başlangıç ayı yoktur. Bazı gelişimsel farklılıklar erken dönemde fark edilebilir, ancak özellikle ilk aylarda tek bir davranış üzerinden otizm değerlendirmesi yapmak doğru değildir.
6 aylık bebekte otizm belirtileri nelerdir?
Altı aylık dönemde sosyal etkileşim, yüzlere yönelme, insan seslerine tepki ve karşılıklı iletişim gibi gelişimsel özellikler izlenebilir.
1 yaşındaki bebekte otizm nasıl anlaşılır?
1 yaş civarında sosyal iletişim, jestler, isme tepki, ortak dikkat ve karşılıklı etkileşim gibi alanlar birlikte değerlendirilir.
Bebeğin ismine tepki vermemesi otizm belirtisi midir?
İsme tepki vermemek değerlendirilmesi gereken bir özellik olabilir. Ancak tek başına otizmi göstermez. İşitme durumu ve diğer gelişimsel alanlar da değerlendirilmelidir.
Bebeğin göz teması kurmaması otizm belirtisi midir?
Göz temasının sınırlı olması tek başına otizm göstergesi değildir. Bebeğin insanlarla genel etkileşimi ve diğer sosyal iletişim özellikleri birlikte ele alınmalıdır.
Konuşmayan bebek otizmli midir?
Hayır. Konuşma gecikmesinin farklı nedenleri olabilir. Otizm değerlendirmesinde konuşmanın yanında sosyal iletişim becerileri de değerlendirilmelidir.
Bebeklerde el çırpma otizm belirtisi midir?
El çırpma, tek başına otizm belirtisi olarak kabul edilmez. Davranışın hangi durumlarda ortaya çıktığı ve başka durumlarla birlikte görülüp görülmediği önemlidir.
Bebeklerde otizm taraması ne zaman yapılır?
Tarama uygulamaları yaşa ve sağlık sistemindeki izlem programına göre değişebilir. M-CHAT-R/F gibi araçlar daha çok küçük çocuklarda, özellikle 16-30 ay döneminde otizm açısından risk taraması amacıyla kullanılmaktadır.
M-CHAT testi otizm tanısı koyar mı?
Hayır. M-CHAT-R/F bir tarama aracıdır. Risk açısından fikir verebilir ancak tek başına otizm tanısı koymaz. Tarama sonucunda endişe oluşursa eğitimli sağlık profesyonelleri tarafından kapsamlı değerlendirme yapılması gerekir.
Bebekte otizm şüphesi varsa ne yapılmalı?
Öncelikle çocuğun gelişiminde dikkat çeken özellikler not edilmeli ve çocuk doktoruyla paylaşılmalıdır. Gerekli görülürse gelişimsel değerlendirme ve ilgili uzmanlara yönlendirme yapılabilir.
