Otizmli çocuklarda el hareketleri, ebeveynlerin gelişim sürecinde gözlemlediği davranışlara bir örnek olabilir. El çırpma, parmakları kıpırdatma veya elleri belirli şekillerde kullanma gibi davranışlar bazı otistik çocuklarda görülebilir. Ancak bu hareketlerin görülmesi tek başına otizm tanısı koymaya yeterli değildir.
Otizm el hareketleri olarak tanımlanan bu davranışlar, otizmde görülebilen tekrarlayıcı motor hareketler kapsamında değerlendirilir. Her çocuğun bu davranışları ortaya koyma biçimi değişebilir. Bazı çocuklarda belirgin el ve parmak hareketleri görülürken bazı çocuklarda başka tekrarlayıcı davranışlar öne çıkabilir.
Otizmde el hareketleri, el ve parmakların belirli biçimlerde ve tekrar eden şekilde kullanılmasıyla ortaya çıkabilir. Bu davranışlar kısa süreli olabileceği gibi bazı durumlarda daha sık meydana gelebilir. Çocuğun yaşı, gelişim özellikleri, içinde bulunduğu çevre ve yaşadığı şartlar davranışın görülme şeklinde etkili olabilir.
Ebeveynler çocuklarda örnek olarak şu davranışları görebilir:
Bu hareketlerin gözlemlenmesi “kesinlikle otizm vardır” demek değildir. Ayrıca benzer davranışlar otizmden bağımsız da ortaya çıkabilir. Bu yüzden tek bir el hareketini doğrudan bir gelişimsel farklılığın işareti olarak değerlendirmek doğru değildir.
Otizmde el çırpma, ebeveynlerin özellikle merak ettiği davranışlardan biridir. Küçük çocuklar heyecanlandıklarında, sevindiklerinde veya yoğun bir duygu yaşadıklarında ellerini çırpabilir. Bu yüzden el çırpma davranışının görülmesi tek başına otizm belirtisi olarak kabul edilmemelidir. Gelişimsel değerlendirmede çocuğun sosyal iletişimi, dil gelişimi, oyun biçimi ve çevresiyle kurduğu etkileşim birlikte ele alınır. Örneğin çocuğun ismine verdiği tepki, göz teması ve ortak dikkat becerileri, iletişim kurma biçimi, oyun oynarken yaptığı hareketler ve tekrarlayıcı davranışların genel düzeni değerlendirmede önem taşıyabilir. Bu nedenle ebeveynlerin tek bir davranış üzerinden tanı çıkarmaması gerekir.
Otizm ve tekrarlayıcı davranışlar, sadece el hareketlerinden ibaret değildir. Tekrarlayıcı davranışlar; farklı hareketler, nesne kullanımları ve rutinlere bağlılık şeklinde görülebilir.
Otizmde tekrarlayıcı hareketler arasında ellerin ve parmakların belirli biçimlerde hareket ettirilmesi yer alabilir. El çırpma, parmakları oynatma veya elleri sallama bunlara örnek olabilir. Bu hareketlerin ne sıklıkla yapıldığı ve yapılma şekli her çocukta aynı değildir. Bazı çocuklarda belirli şartlarda ortaya çıkarken bazı çocuklarda daha sık gözlenebilir.
Tekrarlayıcı davranışlar yalnızca ellerle sınırlı değildir. Bazı çocuklar bedenlerini öne ve arkaya doğru sallayabilir. Kendi çevresinde dönme veya belirli bir hareketi art arda yapma da görülebilir. Bu davranışların ortaya çıkış biçimi ve sıklığı çocuğun bireysel özelliklerine göre değişebilir.
Bazı çocuklar oyuncakları veya günlük nesneleri kendilerine has biçimde ve tekrar ederek kullanabilir. Örneğin bir nesneyi uzun süre döndürmek, belirli bir kısmına yoğunlaşmak veya nesneleri aynı örüntüde dizmek görülebilir. Burada önemli olan tek bir oyun davranışından sonuç çıkarmak değil, çocuğun genel oyun ve iletişim özelliklerini birlikte değerlendirmektir.
Tekrarlayıcı davranışlar, yalnızca fiziksel hareketlerden oluşmaz. Bazı çocuklarda günlük rutinlerin değişmesine karşı bariz bir hassasiyet veya belirli bir düzenin korunmasına karşı bir istek görülebilir. Yeni bir ortama girmek, günlük rutinde yenilikler veya her zaman aynı şekilde yapılan etkinliğin farklı şekilde yapılması bazı çocuklar için zorlayıcı olabilir.
Otizmli çocuklarda tekrarlayıcı davranışlar, bazı durumlarda daha net bir şekilde görülebilir. Ancak aynı davranışın ortaya çıkma nedeni her çocuk için aynı değildir.
Çocuklar heyecan, mutluluk veya şaşkınlık gibi yüksek duygular yaşadığında bazı tekrarlayıcı hareketler daha belirgin hale gelebilir. El çırpma veya elleri hızlı hareket ettirme bu durumlardan biri olabilir. Bu durum, çocuğun duygularını yansıtma biçimi olarak yorumlanabilir.
Kalabalık, yüksek ses, yoğun etkinlik veya yabancı bir ortam, bazı çocuklar için sorun oluşturabilir. Böyle durumlarda tekrarlayıcı hareketlerin sıklığında değişiklik görülebilir. Davranışların artması, çocuğun stres düzeyini ortaya koyabilir.
Bazı tekrarlayıcı hareketler duyusal deneyimlerle bağlantılı olabilir. Çocuk; belirli bir hareketin yarattığı görsel, işitsel veya bedensel duyuma ilgi gösterebilir. Bazı hareketler, çocuk için rahatlatıcı veya düzenleyici bir işlev görebilir. Bununla birlikte davranışın işlevi her çocukta aynı değildir.
Günlük düzenin değişmesi, bazı çocuklarda tekrarlayıcı davranışların daha görünür olmasına neden olabilir. Davranışın yalnızca kendisine değil, ortaya çıktığı koşullara da bakmak gerekir.
Çocuklarda tekrarlayan el hareketlerinin görülmesi tek başına bir gelişimsel sorun olduğu anlamına gelmez. Tipik gelişim gösteren çocuklarda da erken dönemlerde bazı tekrarlayıcı ve ritüel davranışlar görülebilir. Bu davranışların gelişim boyunca nasıl değiştiği de değerlendirmede önem taşır.
Şu durumlarda gelişimsel değerlendirme için bir uzmandan görüş alınabilir:
Buradaki amaç tek bir hareket üzerinden tanı koymak değildir. Çocuğun gelişimsel özelliklerini genel anlamda değerlendirmektir. Yapılan bilimsel çalışmalarda da tekrarlayıcı davranışların değerlendirilmesinde ebeveyn görüşmesi, doğrudan gözlem ve çeşitli değerlendirme ölçeklerinden yararlanıldığı belirtilmektedir.
Çocuğunuzun tekrarlayıcı davranışlarının sıklığını gözlemliyorsanız ve beraberinde kaygı duyduğunuz başka davranışlar varsa bir uzman ile görüşebilirsiniz. Gerekli testlerin ve gözlemlerin yapılması için iletişim bilgilerimizden hareketle bizlere ulaşabilirsiniz.
Otizmli çocuklarda el çırpma neden görülür?
Bazı otistik çocuklarda el çırpma tekrarlayıcı motor davranışlardan biri olarak görülebilir. Heyecan, yoğun duygular veya farklı çevresel koşullarda daha belirgin hale gelebilir. Ancak davranışın nedeni her çocukta aynı değildir.
El çırpmak tek başına otizm belirtisi midir?
Hayır. Küçük çocuklarda heyecan ve mutluluk sırasında da el çırpma görülebilir. Tek başına bu davranış üzerinden otizm tanısı konulamaz.
Çocuklarda tekrarlayan el hareketleri ne zaman önemlidir?
Hareketler çok sık görülüyor, günlük yaşamı etkiliyor veya sosyal iletişim ve dil gelişimiyle ilgili başka endişelerle birlikte ortaya çıkıyorsa gelişimsel değerlendirme düşünülebilir.
Otizmli çocuklarda parmak hareketleri neden olur?
Bazı otistik çocuklarda parmak hareketleri tekrarlayıcı motor davranışlar kapsamında görülebilir. Davranışın ortaya çıkma nedeni ve işlevi çocuğa göre değişebilir.
Tekrarlayıcı hareketler otizm dışında da görülebilir mi?
Evet. Tekrarlayıcı davranışlar tipik gelişim gösteren çocuklarda da görülebilir. Bu nedenle tek başına tekrarlayan bir hareket otizm göstergesi olarak değerlendirilmez.
Otizmli çocukların el hareketleri nasıl değerlendirilir?
Otizmli çocuklarda el hareketleri, çocuğun genel gelişimiyle birlikte değerlendirilir. Sosyal iletişim, dil, oyun, diğer tekrarlayıcı davranışlar ve davranışların ortaya çıktığı koşullar dikkate alınabilir.
Otizm şüphesinde sadece el hareketlerine bakılarak tanı konulabilir mi?
Hayır. Otizm el hareketleri üzerinden tek başına tanı konulamaz. Değerlendirmede çocuğun genel gelişimsel özellikleri dikkate alınır.
Çocuğum sürekli ellerini hareket ettiriyorsa hangi uzmana başvurmalıyım?
İlk olarak çocuğun doktoruyla görüşebilirsiniz. Çocuğun gelişimsel özelliklerine göre uygun değerlendirme için ilgili uzmanlara yönlendirme yapılabilir. Örneğin bir özel eğitimciye danışmanızda fayda vardır.
Kaynaklar
